Uncategorized

Thin Endometrium: Understanding the Condition and Ayurvedic Approach Understanding Thin Endometrium In thinning let us understand what goes wrong, and how Ayurveda approaches it step-by-step. Endometrium is the lining the inside of your womb. Every month, this wallpaper needs to grow thick, plush, and filled with blood vessels so a fertilized egg can securely attach and grow. If the lining measures less than 7 mm on an ultrasound, it is considered too thin, making it difficult for an embryo to stick. Causes & Symptoms of Thin Endometrium Causes A thin lining is most commonly caused by poor blood circulation to the pelvis, low estrogen levels, or past uterine infections. It can also happen if the lining was damaged during a past surgery (like a D&C or abortion) leaving behind microscopic scar tissue. Paradoxically, taking the common fertility drug Clomiphene Citrate for too many cycles can also cause the lining to thin. Symptoms A thin endometrium has no obvious physical symptoms. You will not feel pain or discomfort. The only common clue is having very light, brief, or spotty periods. Most women only find out they have it during a routine fertility ultrasound. Correlation with Ayurveda In Ayurveda, a thin endometrium is known as a state of Anavasthita (instability) and Kshaya (tissue depletion) within the Artava Vaha Srotas (the reproductive channels). Dosha & Tissue Involvement It is a classic Vata disorder accompanied by a lack of healthy Pitta (warming blood flow). The Ayurvedic Process When Vata (which brings dryness and coldness) increases in the pelvic area, it physically constricts the tiny blood vessels supplying the womb. Because of this constriction, Rasa Dhatu (your body’s primary nutrient fluid) and Rakta Dhatu (blood) cannot reach the uterus in adequate amounts. Without these rich, juicy fluids, the uterine tissue simply cannot grow, leaving the lining dry, shallow, and cold. Home Remedies for Thin Endometrium 1. The Pomegranate and Beetroot Flush Recipe: Juice 1 cup of fresh red pomegranate seeds and half a fresh beetroot. Do not add ice or refined white sugar. How to use: Drink this fresh juice regular. Both ingredients are rich in natural nitrates that help expand the blood vessels in your pelvis, forcing a rush of rich, oxygenated blood straight into the uterine lining. 2. Medicated Phala Ghrita Ghee Recipe: Purchase authentic Phala Ghrita – Mix 1 teaspoon of warm, liquid Phala Ghrita into a cup of warm organic cow’s milk. Drink this on an empty stomach every morning. Healthy fats act as natural building blocks for your hormones and provide the “moisture” needed to counter Vata’s dryness. Ahar & Vihar (Diet & Lifestyle Guidelines) 1. Ahar (What to Eat vs. What to Avoid) Strictly Avoid: Raw salads, iced drinks, cold juices, smoothies, crackers, chips, and excess caffeine. Cold and dry foods cause immediate constriction of your pelvic blood vessels, starving the lining of nutrients. Actively Include: Warm, freshly cooked, moist, and easily digestible foods. Eat beetroot soup, warm khichdi with plenty of ghee, sweet potatoes, pumpkins, dates, almonds, and soaked figs. Use warming, circulation boosting spices like fresh ginger, cumin, fennel, and a small pinch of cinnamon in your daily cooking. 2. Vihar (Daily Routine & Exercise) Legs-Up-The-Wall Pose (Viparita Karani): Lie on your back with your legs resting straight up against a wall, keeping your hips as close to the wall as comfortable. Hold this pose for 10–15 minutes every night before bed. This gently reverses gravity, pooling nutrient-rich blood out of your legs and directly into your uterus. Keep Your Feet and Belly Warm: Avoid walking barefoot on cold tile or stone floors. Keep your feet covered with warm socks and ensure your lower abdomen stays warm. Ayurvedic Kalpa (Formulations) Sukumar Ghritham / Kashayam A highly celebrated classical formulation designed specifically to improve the thickness, quality, and blood supply of the uterine wall. Shatavari Churna A premier female rejuvenator (Rasayana) that helps mimic natural estrogenic support, plumping up the endometrial tissue cells. Panchakarma (Deep Purification) To structurally build up a thin lining, two specific therapies are highly effective: 1. Matra Basti (Medicated Oil Enemas) Warm, healing oils (like Dhanwantaram Taila) are introduced into the lower tract. Because colon sits directly next to the uterus, these nourishing oils are absorbed rapidly, deeply moisturizing the pelvic tissue and soothing Vata dryness. 2. Uttara Basti (Direct Intrauterine Priming) This is the ultimate Ayurvedic therapy for a thin endometrium. A specialized physician introduces a tiny, sterile drop of medicated ghee directly into the uterine cavity right after your period ends. Clinical studies show this direct application dramatically improves lining thickness and helps create a healthy, receptive, three-layered (trilaminar) appearance on an ultrasound.

Adenomyosis: Causes, Symptoms, Home Remedies & Ayurvedic Management Modern Anatomy To picture adenomyosis, imagine your womb (uterus) as a room where the walls are made of thick, sturdy brick (muscle tissue), and the room is lined with plush, soft velvet wallpaper (the endometrium). Every month, this wallpaper naturally thickens to prepare for a baby, and if no pregnancy occurs, it sheds as your period. The Problem In adenomyosis, cells from that soft wallpaper burrow deep inside the heavy brick walls themselves, growing inside the uterine muscle. The Result When your period comes, that trapped wallpaper inside the muscle wall also bleeds. But because that blood has nowhere to escape, it pools inside the muscle. This causes the uterus to become intensely swollen, bruised, severely inflamed, and double or triple its normal size. Causes & Symptoms Root Causes Estrogen dominance (too much estrogen compared to progesterone), local inflammation of the uterine wall, past uterine trauma (like a C-section, D&C, or fibroid surgery), or genetic tendencies. Key Symptoms Prolonged bleeding(menorrhagia),knife-like period cramps (dysmenorrhea) that can start days before the bleeding; a heavy, hard, bloated lower abdomen; passing very large blood clots; and deep pelvic pain during intimate relations. Correlation with Ayurveda In Ayurveda, adenomyosis is understood as a complex mixture of Rakta Pradara (excessive bleeding) and Yoni Vyapad (uterine disorders) driven by Udaavarta (the upward/reverse movement of Vata). Dosha & Tissue Involvement It heavily involves Vata and Pitta doshas affecting the Mamsa (muscle) and Rakta (blood) tissues. Apana Vata (the sub-type of Vata responsible for downward flow during periods) gets blocked and begins moving upward or erratically. This erratic movement forces endometrial tissue into the muscular layers of the womb. Concurrently, highly aggravated Pitta causes intense heat, burning, localized tissue swelling, and heavy bleeding within the uterine muscles. Home Remedies External Castor Oil Pack Soak a piece of flannel or cotton cloth in pure, unrefined, hexaneless castor oil until saturated. How to use: Place it over your lower abdomen, cover it with a plastic sheet, and place a warm heating pad or hot water bottle over it for 30–45 minutes. Do this 3-4 times a week, Castor oil contains ricinoleic acid, which penetrates deeply to reduce internal muscle swelling, break down abnormal tissue, and soothe pain. CCF + Turmeric Anti-Inflammatory Tea Recipe: Boil ½ teaspoon each of Cumin, Coriander, and Fennel seeds with a fresh ½ inch slice of ginger and ¼ teaspoon of organic turmeric powder in 2 cups of water until it reduces to 1 cup. How to use: Drink this warm twice a day. This blend flushes pelvic heat, acts as a natural anti-inflammatory, and regulates the erratic movement of Vata. Ahar & Vihar (Diet & Lifestyle) Ahar (What to Eat vs. What to Avoid) Strictly Avoid: Red meat, aged cheese, white sugar, highly sour foods (vinegar, tamarind, lemons in excess), fermented foods (idli, dosa, curd), pickles, and hot chilies. These foods directly inflame the blood (Rakta) and worsen uterine swelling. Actively Include: Cooling, grounding, and sweet-nourishing foods. Eat plenty of bottle gourd (lauki), ridge gourd (torai), ash gourd juices, boiled pumpkin, ripe bananas, soaked figs, and split yellow mung dal cooked with a generous amount of cow’s ghee. Ghee is deeply therapeutic here as it cools Pitta and softens Vata’s hardness. Vihar (Daily Routine & Exercise) Complete Rest During Periods: During your menstrual cycle, strictly avoid any physical exertion, running, heavy lifting, or long commutes. Your body requires complete rest to allow Apana Vata to flow downward naturally without resistance. Gentle Movement: Outside of your period, avoid intense, high-impact gym workouts. Instead, practice ultra-gentle, restorative yoga postures like Supta Badha Konasana (Reclining Bound Angle) supported by pillows, Balasana (Child’s Pose), and deep, slow abdominal breathing (Anulom Vilom Pranayama) to calm your nervous system. Ayurvedic Kalpa Dashmoola Rishta / Kashaya as a supreme anti-inflammatory and muscle relaxant, specifically targeted at easing severe uterine cramps. Kanchanar Guggulu & Sphatika Bhasma Used together to arrest abnormal tissue expansion within the muscle and dry up internal bleeding sites. Ashokarishta / Pradrantak Churna herbs like Ashoka and Lodhra constrict the blood vessels and tone the uterus. Panchakarma (Deep Purification) Anuvasana & Matra Basti (Oil Enemas) Infusing the lower colon with warm, medicated oils like Sahacharadi Taila or Dhanwantaram Taila. Since the colon sits right behind the uterus, these oils absorb directly into the pelvic tissue, calming the erratic Vata and softening the hard, swollen uterine walls. Uttara Basti (Intrauterine Therapy) The gold standard for adenomyosis. After thorough external purification, an Ayurvedic specialist introduces a tiny, sterile amount of medicated ghee (like Phala Ghrita or Kshirabala Taila) directly into the womb through the cervix. This directly coats, cools, and heals the inflamed inner muscular layers. Related Articles How to Lose Weight After Diwali: Expert Tips and Tricks | ि वाळीनतं र वाढलेलेवजन कसेकमी करा ? LOW AMH – AYURVEDIC PERSPECTIVE | Dr. Avinash Deore (Infertility Specialist) Navratri Fasting Importance in Ayurveda | Dr. Avinash Deore (Infertility Specialist)

PCOD (Polycystic Ovarian Disease) – Is It Curable? YES, Think of your ovaries as a highly organized factory that releases exactly one fully grown, premium package (a mature egg) every single month. The Problem In PCOD, a hormonal imbalance (usually high insulin and higher male hormones called androgens) causes a massive communication breakdown. The Result The factory starts producing dozens of packages at once, but none of them ever fully mature or open. Instead, these immature, tiny fluid sacs get stuck on the outer edge of the ovary, resembling a “string of pearls” on an ultrasound. Because no egg is released, your period gets delayed or missed entirely. Causes & Symptoms of PCOD Root Causes Insulin resistance (the body can’t process sugar correctly), high chronic stress (which triggers cortisol and spikes male hormones), lack of physical movement, disrupted sleep cycles, and a diet high in refined carbohydrates. Key Symptoms Irregular, delayed, or completely skipped periods; stubborn weight gain (especially around the lower belly); painful acne along the jawline; dark patches of skin around the neck (acanthosis nigricans); and male-pattern hair thinning or facial hair growth. Correlation of PCOD with Ayurveda In Ayurveda, PCOD is categorized under Artava Kshaya (loss or reduction of menstrual fluid) or Granthi Roga (cystic growths). Dosha & Tissue Involvement It is a classic Kapha-Vata disorder. Kapha (heavy, sticky, cold energy) slows down the metabolic fire (Agni). This slow metabolism creates a sticky, toxic sludge called Ama. This Ama joins forces with heavy Kapha to physically block the channels of movement (Artava Janana Srotas) in the ovaries. Vata gets trapped behind this blockage, causing the eggs to freeze in an immature, cystic state rather than developing and releasing normally. Home Remedies for PCOD The Cinnamon-Fenugreek Water Recipe: Soak ½ teaspoon of fenugreek (methi) seeds and a small 1-inch stick of cinnamon in a glass of water overnight. How to use: Boil it for 2 minutes in the morning, strain, and drink it lukewarm on an empty stomach. Cinnamon naturally makes your cells more responsive to insulin, while fenugreek helps metabolize blood sugar. Spearmint Tea (Pudina) Recipe: Steep 5-6 fresh spearmint leaves or 1 teaspoon of dried spearmint in a cup of boiling water for 5 minutes. How to use: Drink this twice a day. Clinical studies show spearmint directly helps lower free testosterone (male hormone) levels in women, reducing facial hair and acne. Diet & Lifestyle for PCOD Ahar (What to Eat vs. What to Avoid) Strictly Avoid: White sugar, bakery items (bread, cakes, biscuits), packed juices, deep-fried fast food, and excessive dairy products (cheese, paneer, heavy milk), as they heavily increase Kapha and trigger insulin spikes. Actively Include: High-fiber grains like barley (Yava), millets (ragi, jowar), and quinoa. Load up on bitter and astringent vegetables like bitter gourd (karela), spinach, fenugreek leaves, and pointed gourd (parwal). Use warming spices like turmeric, ginger, black pepper, and cumin in all cooking to fire up your metabolism. Vihar (Daily Routine & Exercise) The Morning Reset: Wake up before sunrise (during Brahma Muhurta, ideally by 6:00 AM) to clear heavy Kapha energy from your body. Active Exercise: Spend 30 to 45 minutes doing moderate-to-high intensity exercise daily. Focus on Surya Namaskar (Sun Salutations) done dynamically, alongside yoga poses that compress and stimulate the pelvic region, such as Dhanurasana (Bow Pose), Paschimottanasana (Seated Forward Bend), and Badha Konasana (Butterfly Pose). No Day Sleeping: Strictly avoid sleeping during the daytime, as this instantly slows down metabolism and increases Kapha cysts. Ayurvedic Kalpa (Formulations) for PCOD Kanchanar Guggulu A powerful bark-and-resin tablet specifically formulated to scrape away deep-seated cysts, reduce glandular swellings, and clear blocked Kapha channels. Chandraprabha Vati Helps clear insulin resistance, corrects urinary and reproductive tract functions, and flushes out pelvic toxins. Asava/Arishta Kumaryasava (an aloe vera-based herbal ferment) is given to naturally ignite the digestive fire and stimulate the ovaries into shedding the uterine lining on time. Panchakarma (Deep Purification) for PCOD Vamana (Therapeutic Vomiting) Executed during the spring season or when Kapha is severely elevated. It forcefully expels excess mucus and Kapha from the upper respiratory and metabolic tracts, completely resetting your hormone receptors. Virechana (Controlled Purgation) A liver-cleansing herbal detox that eliminates accumulated toxins (Ama) and metabolic wastes from the gut, directly improving insulin sensitivity. Lekhana Basti (Scraping Enemas) Specialized medicated enemas prepared with scraping herbs, honey, and rock salt. They travel to the colon (the seat of Vata) to physically scrape away stubborn fat tissue and metabolic blocks impacting the ovaries. Related Articles How to Lose Weight After Diwali: Expert Tips and Tricks | ि वाळीनतं र वाढलेलेवजन कसेकमी करा ? LOW AMH – AYURVEDIC PERSPECTIVE | Dr. Avinash Deore (Infertility Specialist) Navratri Fasting Importance in Ayurveda | Dr. Avinash Deore (Infertility Specialist)

How to Lose Weight After Diwali: Expert Tips and Tricks | ि वाळीनतं र वाढलेलेवजन कसेकमी करा ? दिवाळी हा गोडधोड पदार्थांचा सण असतो. दिवाळीच्या दिवसांमध्ये अनेक जण कोणताही विचार न करता, तेलकट किंवा गोड पदार्थ बिनधास्त खाताना दिसतात. पण, दिवाळीनंतर मात्र हेच लोक वजन वाढल्यामुळे चिंताग्रस्त होतात. दिवाळीनंतर वाढलेले वजन कसे कमी करावे, याविषयी आपण बघूया. आहारतज्ज्ञ सांगतात, “दररोज अतिरेकी प्रमाणात गोड पदार्थ खाल्ले, तर वजन नक्की वाढू शकतं. तेलकट पदार्थदेखील जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास वजन वाढतं. दिवाळीनंतर वाढलेलं वजन कमी करण्यासाठी मुळात ते कशामुळे वाढलं हे समजून घेणं गरजेचं आहे.जर फक्त फराळ खाण्यामुळे आणि अतिरिक्त खाण्यामुळे वजन वाढलं असेल, तर पुन्हा योग्य प्रमाणात जितका आवश्यक आहे तितका आहार घेण्यास सुरुवात करावी.” “आहाराचं नियोजन करताना तुम्ही योग्य वेळेत आणि योग्य प्रमाणात खाऊ शकता”. तुम्हाला या नियेजनाचा नेहमीच फायदा होऊ शकतो. व्यायाम आणि आहार या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत. फक्त डाएट करीन आणि वजन कमी होईल किंवा मी फक्त व्यायाम करेन आणि आहाराकडे लक्ष देणार नाही, असं म्हणूनसुद्धा चालत नाही. दोन्ही गोष्टी एकत्र कराव्या लागतात; पण लक्षात घ्या अतिव्यायाम, खूप जास्त आहार, अतिपथ्य या बाबीही हानिकारक आहेत. त्यामुळे वजन कमी करण्यासाठी किमान एक तास व्यायाम आणि उत्तम आहार नियोजन या दोन्ही गोष्टी अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. “वजन कमी करण्यासाठी उपाशी राहणं कधीही फायदेशीर ठरत नाही. ज्या वेळेला आपण कर्बोदकं, प्रथिनं व स्निग्धांश यांचा विचार करतो. त्यावेळी हे लक्षात ठेवायला पाहिजे की, एकाच वेळी जेवण केल्यामुळे कधी कधी आपल्याला अत्यंत कमी प्रमाणात पोषक घटक मिळू शकतात; त्यामुळे त्याचा फायदा होण्याऐवजी आरोग्याचं नुकसान जास्त होतं.” गोड खाणं अचानक बंद केल्यानंतर नक्की मदत होते. मुळात गोड खाणं म्हणण्यापेक्षा जर तुम्ही पांढरी साखर पूर्णपणे वर्ज्य केलीत, तर तुमच्या शरीरामध्ये फक्त चांगलेच परिणाम दिसून येतील. असं केल्यानं तुमच्या शरीरातील इन्सुलिनची पातळी सुधारते. त्यामुळे वजनदेखील नियंत्रणात राहतं. त्याशिवाय तुमची विचार करण्याची पद्धत सुधारते, दातांचं आरोग्य उत्तम होतं, केस आणि त्वचेचं आरोग्य सुधारतं, तुम्हाला व्यायाम करण्याची ऊर्जा मिळते आणि तुम्हाला व्यायाम करावासा वाटतो. सध्या हिवाळा सुरू आहे. त्यामुळे आता गोड पदार्थांपेक्षा तुम्ही स्निग्ध पदार्थांकडे लक्ष देणं जास्त आवश्यक आहे. गोड खाणं बंद केल्यानंतर दुष्परिणाम अजिबात होत नाहीत. कारण- ज्या वेळेला तुम्ही साखर बंद करता, त्या वेळेला भारतीय आहाराप्रमाणे जर बघायला गेलं तर तुमच्या आहारामध्ये मुबलक प्रमाणामध्ये कर्बोदकं असतात आणि त्यामुळे त्यातून मिळणारी साखर ही तुमच्या शरीराला पूरक आणि पोषक असते. “जर तुम्हाला वारंवार गोड खाण्याची इच्छा होत असेल, तर पहिल्यांदा तुमची रक्त तपासणी करून घ्या. तुमच्या शरीरात कोणत्याही प्रकारच्या न्युट्रियंट्सची कमतरता आहे का, हे जाणून घ्या. जर तुम्ही कमी कॅलरीज खात असाल, तर त्यामुळेही तुम्हाला सतत गोड खावेसं वाटू शकतं आणि मुख्यत्वे गोड खाल्ल्यानंतर तुमचे हॅपी हार्मोनसुद्धा उत्तेजित होतात. त्यामुळे गोड खाल्ल्यानंतर तुम्हाला तात्पुरतं खूप चांगलं वाटतं,” असे सांगतात.  “गोड खाण्याच्या बाबतीत तुम्ही मनावर ताबा ठेवणं फार महत्त्वाचं आहे आणि गोड खाण्याचं प्रमाण कमी असणं देखील तितकंच गरजेचं आहे.” https://chat.whatsapp.com/D2JkOyBrBFk94OL1veCsNZ ।।हर घर आयुर्वेद।। ।।हर दिन आयुर्वेद।। आरोग्य तज्ज्ञ वैद्य.अविनाश देवरे(एम.डी. आयु) वैद्या. विद्या देवरे (एम.डी. आयु) श्रीसाई आयुर्वेदिक क्लिनिक कोहिनूर आर्केड, पहिला मजला, बॉम्बे-पुणे हायवे, टिळक चौक, सेक्टर क्रमांक 24, लँडमार्क: ओव्हरब्रिज जवळ बॉम्बे पुणे हायवे, पुणे-44  श्रीसाई आयुर्वेदिक पंचकर्म रूग्णालय.F1-बिल्डिंग, फ्लॅट-B3. दुसरा मजला, शिव साडीच्या वर, सेक्टर-०९. हॉटेल शबरी जवळ, वाशी-४००७०३, नवी मुंबई. शाखा- मुंबई- वाशी । दादर. पुणे- निगडी ।बाणेर । मोशी.    हेल्पलाइन नं: 7796775000 9422558509 9822634478 https://youtu.be/oopuj-isLZkhh Related Articles Makar Sankranti:- Benefits of Sesame Seed (Til) (संक्रांत- तिल के फायदे) पावसाळ्यातील आजार व त्यासाठी घ्यावयाची काळजी महिला आणि आरोग्य

महिला आणि आरोग्य महिलांच्या आरोग्याकडे लक्ष देणे आज खूप महत्त्वाचे आहे. कारण कुटुंबाची काळजी घेणारी महिला कायम आपल्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करते,ती जागृत व्हावी आणि समाजात हे त्यांच्या विषयी आरोग्याबाबत संवेदनशीलता निर्माण व्हावी हे गरजेचे आहे. आहार,चांगल्या सवयी,योगा आणि वैद्यकीय सल्ला या त्रिसूत्रीवर महिलांचे आरोग्य टिकणे आवश्यक आहे.समाजातील रूढी, परंपरा, अंधश्रद्धा,वैद्यकीय सुविधांचा अभाव आणि वैयक्तिक आरोग्याकडे दुर्लक्ष इत्यादी कारणामुळे महिला आरोग्याकडे दुर्लक्ष होत आहे.महिलांमध्ये आजाराचे प्रमाण वाढत आहे. वैद्यकीय कारणानुसार वीस ते तीस वर्षं हे वय प्रसूतीसाठी योग्य असते. पूर्वी प्रत्येक स्त्रीला पाच ते सहा वेळा बाळंतपणाच्या दिव्यातून जावे लागत होते. घरगुती बाळंतपणात कधी मातेचा जीव जात असे.आता शस्त्रक्रिया मध्ये रक्तस्राव झाला तर रक्त पुरवण्याची सोय असल्याने माता मध्ये माता मृत्यु व बाल मृत्यू चे प्रमाण कमी झाले आहे. सध्याच्या बदलत्या जीवन शैलीमुळे स्तनांचा कर्करोग, गर्भाशयाचा कर्करोग या आजारांना महिलांना तोंड द्यावे लागत आहे. आज महिला चुल आणि मूल या पलीकडे गेल्या आहेत.घराबाहेर पडून स्वतःचे वेगळे अस्तित्व निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत आहे.ह्या धकाधकीच्या जीवनात महिलांनी कामासोबत आरोग्याकडे लक्ष देणे गरजेचे झाले आहे.पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून काम करतात.शहरातील सुमारे तीस टक्के महिलांना स्तनाचा कॅन्सरचा धोका आहे. स्त्रीयांमध्ये संधिवात, डायबिटीस, उच्च रक्तदाबाच्या तक्रारी वाढत आहेत. स्त्रियांचे मानसिक आरोग्य,जननसंस्थेचे आजार व कॅन्सर आणि रजोनिवृत्तीच्या वेळी होणारा त्रास आदीबाबत महिलांनी आरोग्यविषयक उपक्रम जागरुकपणे राबविल्यास अनेक महिला आपला जीव,प्राण वाचवू शकतात.आपल्याकडे अनेक स्त्रियांना चाळीसच्या आत त्यांना त्रासदायक सांधेदुखीचा त्रास चालू होतो. स्त्री आरोग्य बाळंतपण एवढ्यावरच मर्यादित न राहता स्त्रियांच्या आरोग्याचा सर्वांगीण विचार करणे गरजेचे आहे. महिलांचा आहार सध्या सर्व क्षेत्रांमध्ये स्त्रिया हिरिरीने भाग घेत आहेत. प्रगती करत आहेत. राजकारण,शिक्षण,सरकारी नोकरी या सर्व ठिकाणी स्त्रियांसाठी आरक्षण आहे. घराबाहेर सर्व क्षेत्रे काबीज करणाऱ्या स्त्रिया घरांमध्ये स्वतःकडे किती हिरिरीने पाहतात, स्वतःच्या आरोग्य,आवडीनिवडी यांना किती महत्त्व देतात? जरी अर्ध्या आयुष्य स्वयंपाक घरात जात असले तरी सर्वांचे जेवण झाल्यानंतर उरेल तेच खायच आणि काही वाया जाऊ द्यायचे नाही म्हणून संपवायच,या मानसिकतेतून आजची स्त्री एकविसाव्या शतकात देखील बाहेर येत नाहीये. जेव्हा आपण सकाळी उठतो, तेव्हा आपल्या शरीरातील प्रत्येक पेशी जागी होते. त्याला भूक लागलेली असते आणि तिला काम ही करायच असतं.त्यामुळे सकाळी उठल्या उठल्या लवकरात लवकर दुध घेणे किंवा DryFruits खाल्ले पाहिजे आणि चहा हा त्यावरचे उत्तर नाहीच,यामुळे भूक याची भावना विसरून जाते. आपण नाष्टा पुढे ढकलतो.सकाळी लवकर नाष्टा केला तर दिवसभरात अचानक भूक कमी लागते व पित्त होणे या गोष्टीचा त्रास होत नाही. नाश्त्यामध्ये बाहेरून आणलेले ब्रेड,बिस्कीट वगैरे पदार्थ खाण्यापेक्षा घरी बनवलेल्या एखादा धान्याचा पदार्थ खाल्ल्यास उत्तम. दुपारच्या जेवणामध्ये भात,वरण,भाकरीसोबत हिरव्या पालेभाज्या,डाळी उसळी,ताक,दही अशा पदार्थांचा समावेश असू द्या.मुले नवरा घराबाहेर आहेत किंवा तिकडेच जेवतात म्हणून कितीतरी स्त्रिया स्वतःसाठी स्वयंपाक करण्याचा आणि खाण्याचा कंटाळा करतात. जेवणाची एखादी वेळ सोडल्यास आपले दैनंदिन पोषण मुल्यांची गरज पूर्ण होणार नाही हे लक्षात घ्यायला पाहिजे. संध्याकाळी चिप्स,चिवडा या गोष्टीपेक्षा सुकामेवा,फळे,लाह्या,गुळशेंगदाणे,फुटाणे अशा पदार्थांचे सेवन करावे.रात्रीचा आहार शक्यतो हलका असावा.त्यामधे तळलेले पदार्थ,गोड पदार्थ, खाणे टाळावे.अंडी,मासे करण्यासाठी संध्याकाळची वेळ योग्य ठरते.आपला आहार हे आपले इंधन आहे हे ध्यानात घेऊन प्रत्येक स्त्रीने आजाराविषयी काळजी घेतली पाहिजे. योग आणि महिला महिला सकाळी उठल्यापासून ते रात्री झोपेपर्यंत मुलांच्या,पतीच्या आणि इतर कौटुंबिक सदस्यांच्या सेवेत स्वतःला गुंतवून घेतात.महिला कुटुंबाविषयी नितांत समर्पणाची जबाबदारी पार पाडतात. पण हे सर्व करताना पुरेश्या व्यायामाअभावी स्वतःच्या आरोग्याकडे मात्र दुर्लक्ष होत जाते आणि मग वाढत्या वयानुसार आरोग्याच्या समस्या भेडसावतात.आरोग्याच्या तक्रारी वाढतात.अंगावर दुखणे काढल्याने समस्या अजून जटिल होत जातात आणि मग कुटुंबाच्या देखभालीत कमी पडल्याने मानसिक ताणतणाव वाढत जातो आणि स्वभाव चिडचिडा होणे,राग येणे सुरू होते.मग मानसिकदृष्टया महिलेमध्ये एकटेपणाची भावना वाढून जाते.त्यामध्ये डिप्रेशन येते, मग या सर्वांमधून बाहेर पडण्यासाठी जो वैद्यकीय खर्च करावा लागतो तो निराळाच.पण मग हे सर्व टाळू शकत नाही का? तर नक्कीच टाळू शकतात.यासाठी महिलांनी थोडा स्वार्थी होणे गरजेचं असतं त्यांनी स्वतःला पण वेळ द्यावा. पुरेसा व्यायाम करावा,चालणे, योग करणे इत्यादी व्यायाम प्रकार करावेत किंवा स्वतःच्या जीवन शैलीचा तो एक भाग बनवून घ्यावा. रोज अर्धा ते एक तास योगा केल्याने तर महिलांच्या अनेक समस्या सुटू शकतात. वाढते वजन नियंत्रणात येते.सांध्यांचा त्रास, गुडघेदुखी,श्वसनाचे विकार बरे होतात. वाढते शुगर, कोलेस्ट्रॉल,गर्भाशयाच्या तक्रारी इत्यादी वर योग वरदान म्हणून सिद्ध झाला आहे. अनेक आजार तर हार्मोन्स इनबॅलन्सने सुरू होतात. योगा तर ह्या सर्वांच्या मुळावर घाव घालत असल्याने या समस्या सराईतपणे बऱ्या होतात.आसन,प्राणायाम,सूर्यनमस्कार, व्यायाम केल्याने मात्र महिला चांगले घरकाम करू शकतात.म्हणूनच समस्या निर्माण होण्याआधी सावध होणे गरजेचे असते. म्हणून प्रत्येक स्त्रीने योगाला महत्व देऊन आपले आरोग्यपूर्ण जीवन जगावे. * आरोग्य तज्ज्ञ * वैद्य.अविनाश देवरे(एम.डी. आयु)वैद्या. विद्या देवरे (एम.डी. आयु) श्रीसाई आयुर्वेदिक क्लिनिककोहिनूर आर्केड, पहिला मजला, बॉम्बे-पुणे हायवे, टिळक चौक, सेक्टर क्रमांक 24, लँडमार्क: ओव्हरब्रिज जवळ बॉम्बे पुणे हायवे, पुणे-411044 शाखा- मुंबई- कोपरखैरणे । दादर.पुणे- निगडी ।बाणेर । मोशी. Related Articles Makar Sankranti:- Benefits of Sesame Seed (Til) (संक्रांत- तिल के फायदे) How to Lose Weight After Diwali: Expert Tips and Tricks | ि वाळीनतं र वाढलेलेवजन कसेकमी करा ? पावसाळ्यातील आजार व त्यासाठी घ्यावयाची काळजी